لاجرم جائى براى ضمان عاقله وجود ندارد همانطورى كه حرّ اگر اموال و اشياء ديگر را از روى خطاء و اشتباه تلف نمايد خودش ضامن آن است نه عاقله و عبد نيز همچون اموال ديگر مال محسوب شده كه در قبال اتلافش بايد قيمتش داده شود نه ديه . و مرحوم علّامه حلّى نيز به اين قول قاطع بوده و آن را در كتاب تحرير باب عاقله اختيار فرموده و مفسّر فرموده پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه فرموده‌اند : لا تعقل العاقلة عبدا ، قرار داده است يعنى در مقام توضيح و تفسير اين حديث فرموده : مراد از اين حديث آنست كه : اگر حرّى از روى خطاء عبدى را كشت عاقله قاتل ضامن اين جنايت نبوده بلكه خود قاتل غرامت بايد بپردازد زيرا غرامت لازم در اينجا قيمت عبد است نه ديه تا بر عهده عاقله باشد . سپس شارح ( ره ) مىفرماين : رأى اول پسنديده‌تر و بهتر مىباشد و حديث منقول از حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم معنايش اين نيست كه مرحوم علامه فرموده بلكه مراد از آن اينست كه : اگر عبد جنايتى را اشتباها و از روى خطاء مرتكب شد عاقله‌اش ضامن آن نيست . و مرحوم علامه نيز خود در كتاب تحرير اول باب ديات همچون ساير كتبش به آن جازم شده و همين رأى اول را اختيار فرموده‌اند . و خلاصه كلام آنكه : شخص حرّ اگر آدمى را تلف كند چه عبد بوده و چه آزاد عاقله متلف و قاتل ضامن آن مىباشد مشروط به اين‌كه متلف